نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1
استادیار پژوهشی بخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج
2
دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات خاک و آب مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران.
3
محقق بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،
10.22092/lmj.2026.372066.399
چکیده
گرد و غبار یکی از چالشهای زیستمحیطی جدی در مناطق خشک و نیمهخشک جهان است که میتواند بر آب و هوا، سلامت انسان و فعالیتهای اقتصادی تأثیر بگذارد. در ایران و استان گلستان نیز پدیده گردوغبار، بسیار مستعد است. این مطالعه با هدف شناسایی منشأ تودههای گرد و غبار فرامنطقهای به استان گلستان در بازه زمانی 12 تا 16 سپتامبر 2025 با استفاده از مدل NOAA HYSPLIT و دادههای ماهوارهای انجام شد. برای تعیین میزان آلودگی هوا و تشخیص تودههای گرد و غبار از شاخص آئروسلهای جاذب نور (AAI) بهره گرفته شد. مسیرهای ردیابیشده بازه زمانی 72 ساعته نشان داد که منشأ گرد و غبار در روز 12 سپتامبر از کشورهای ازبکستان و ترکمنستان بوده است. در مقابل، بازه زمانی 24 ساعته نشان داد که منشأ گرد و غبار در روز 15 سپتامبر قزاقستان و ازبکستان بوده است. همچنین، تحلیل بازه زمانی 12 ساعته نشان داد که توده گرد و غبار در این بازه از سمت شمالشرق (ترکمنستان و شمال خراسان) وارد شده است. تصاویر ماهوارهای نیز نشان داد که در تاریخ 16 سپتامبر 2025، شمالشرق ایران و بهویژه منطقه اطراف دریای خزر تحت تأثیر یک توده گرد و غبار با غلظت بالا قرار داشته است. شاخص AAI در شرق دریای خزر تا استان گلستان نشاندهنده آلودگی هوای قابلتوجه ناشی از گرد و غبار بوده است. نتایج تحلیل مدل HYSPLIT و تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که منشأ گرد و غبار فرامنطقهای وارد شده به گلستان در بازه زمانی 12 تا 16 سپتامبر، از ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان بوده است. چون در این بازههای زمانی، گرد و غبار عمدتاً از سمت شمالشرق وارد استان شده است، لذا شرایط جوی و جریانهای باد در این بازه نقش مهمی در انتقال این تودهها داشتهاند. همچنین، تأیید این یافتهها با دادههای ماهوارهای نشان میدهد که این پدیده یک رویداد واقعی و قابل ردیابی بوده است.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Temporal analysis of the origin of trans-regional dust in Golestan Province using the NOAA HYSPLIT model (September 12 and 16, 2025)
نویسندگان [English]
-
behrooz mohseni
1
-
Ghorbanali Roshani
2
-
mohammad jajozadeh
3
1
Research Assistant Professor, Natural Resources Research Department, Golestan Province Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran
2
Research Associate Professor, Soil and Water Research Department, Golestan Province Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran.
3
Researcher, Natural Resources Research Department, Golestan Province Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran
چکیده [English]
Dust is one of the serious environmental challenges in the arid and semi-arid regions of the world, capable of affecting climate, human health, and economic activities. In Iran and Golestan Province, the dust phenomenon is also very susceptible. This study aimed to identify the sources of trans-regional dust masses reaching Golestan Province during the period of September 12–16, 2025, using the NOAA HYSPLIT model and satellite data. The Absorbing Aerosol Index (AAI) was employed to determine air pollution levels and detect dust masses. The 72-hour backward trajectories indicated that on September 12, the dust originated from Uzbekistan and Turkmenistan. In contrast, the 24-hour trajectories showed that on September 15, the source was Kazakhstan and Uzbekistan. Furthermore, the 12-hour analysis revealed that the dust mass entered the region from the northeast (Turkmenistan and North Khorasan). Satellite imagery also showed that on September 16, 2025, northeastern Iran, especially the area around the Caspian Sea, was affected by a high-concentration dust mass. The AAI index values from the eastern Caspian Sea to Golestan Province indicated significant air pollution caused by dust. The analysis results of the HYSPLIT model and satellite images demonstrate that the trans-regional dust entering Golestan during September 12–16 originated from Turkmenistan, Uzbekistan, and Kazakhstan. Since the dust mainly entered the province from the northeast during these time intervals, atmospheric conditions and wind patterns played a major role in transporting these dust masses. Additionally, the confirmation of these findings through satellite data indicates that this phenomenon was a real and traceable event.
کلیدواژهها [English]
-
Absorbing Aerosol Index
-
Satellite Imagery
-
PM Values
-
Back-trajectories
)